Có những mùa trong năm chỉ cần nghe một cái tên là cả một khoảng trời ký ức lại ùa về. Với tôi, mùa nấm tràm chính là một khoảng thời gian như vậy. Đó là những ngày tôi còn học từ lớp 5 đến lớp 8, khi cuộc sống vẫn còn rất giản dị và niềm vui đôi khi chỉ đến từ những điều nhỏ bé nhất. Ngay gần nhà tôi khi ấy là một khu rừng tràm rộng lớn, trải dài khoảng 50 hecta, nơi gắn bó với tuổi thơ của biết bao đứa trẻ trong xóm. Mỗi khi mùa mưa bắt đầu, khu rừng ấy lại thay đổi như bước vào một mùa mới, và cũng là lúc chúng tôi mong chờ nhất trong năm. Chỉ cần nghe ai đó nói “nấm tràm mọc rồi” là trong lòng đã thấy nôn nao, háo hức chuẩn bị cho những buổi sáng vào rừng tìm nấm.

Khu rừng tràm ấy đã có tuổi đời vài chục năm, với những cây tràm cao lớn mọc san sát nhau. Những thân cây thẳng, vươn lên giữa bầu trời, tạo thành một khoảng không gian xanh mát và yên bình. Dưới chân những gốc tràm là lớp lá khô rụng xuống theo từng mùa, lâu ngày tạo thành một lớp thảm tự nhiên mềm xốp phủ kín mặt đất. Mỗi khi mùa mưa đến, nước làm đất rừng trở nên ẩm hơn, lớp lá tràm mục dần hòa vào đất, tạo điều kiện thuận lợi để những cây nấm nhỏ bắt đầu xuất hiện. Chúng tôi ngày ấy không hiểu nhiều về quá trình tự nhiên ấy, chỉ biết rằng cứ sau những cơn mưa là khu rừng lại xuất hiện những món quà bất ngờ mà thiên nhiên ban tặng.

Có lẽ chính vì khu rừng nằm quá gần nhà nên mùa nấm tràm năm nào cũng trở thành một sự kiện đặc biệt đối với cả xóm. Từ người lớn cho đến trẻ con, ai cũng quan tâm xem năm nay nấm có nhiều hay không. Những ngày đầu mùa, chỉ cần một vài người phát hiện nấm mọc là tin tức nhanh chóng lan ra khắp xóm. Sáng hôm sau, khi trời còn chưa nắng gắt, từng nhóm người đã chuẩn bị giỏ, bao hoặc những chiếc túi nhỏ để đi vào rừng. Con đường quen thuộc dẫn vào rừng tràm bỗng trở nên đông vui hơn ngày thường. Người lớn đi trước, trẻ con đi sau, tiếng gọi nhau vang lên giữa những hàng tràm khiến khu rừng vốn yên tĩnh trở nên đầy sức sống. Đối với những đứa trẻ như chúng tôi, đi hái nấm không chỉ là một công việc mà còn là một cuộc khám phá đầy thú vị. Có những hôm tôi đi cùng vài người bạn trong xóm, mỗi đứa mang theo một chiếc giỏ nhỏ, vừa đi vừa trò chuyện, vừa nhìn xuống lớp lá tràm dưới chân để tìm nấm. Chúng tôi không có điện thoại, không có những trò chơi hiện đại như trẻ em ngày nay, nên những buổi sáng trong rừng ấy chính là những cuộc vui đáng nhớ nhất. Cảm giác cùng bạn bè chạy đến khi thấy một cụm nấm lớn, cùng nhau reo lên vì vui mừng, là những khoảnh khắc rất đơn giản nhưng đến bây giờ vẫn còn nguyên trong ký ức.

Nấm tràm khi ấy có hai loại mà chúng tôi thường gặp là nấm trắng và nấm có màu đỏ tím. Nấm trắng thường có màu sắc nổi bật trên nền đất rừng sẫm màu, hình dáng tròn trịa và dễ nhận ra. Còn loại nấm màu đỏ tím lại mọc nhiều hơn, có khi xuất hiện thành từng cụm lớn dưới những gốc tràm hoặc giữa lớp lá mục. Màu sắc của chúng không phải là đỏ tươi như tên gọi mà thường pha một chút tím, tạo nên vẻ ngoài rất đặc trưng. Vì mọc nhiều nên loại nấm này thường được chúng tôi hái nhiều hơn để bán cho người thu mua. Sau đó, họ đem nấm về phơi khô, sơ chế rồi chế biến thành thực phẩm. Tôi không biết chính xác họ làm những công đoạn gì, chỉ nghe người lớn nói rằng loại nấm này có vị đắng tự nhiên nên cần được xử lý trước khi dùng.

Thời đó, giá nấm tràm rất rẻ so với bây giờ. Mỗi ký nấm chỉ bán được khoảng 200 đồng, một số tiền nghe có vẻ nhỏ bé khi nhìn lại, nhưng với những đứa trẻ ngày ấy, đó vẫn là một niềm vui đặc biệt. Mỗi buổi sáng đi hái nấm, nếu gặp mùa nấm nhiều, chúng tôi có thể mang về vài chục ký. Có những người lớn chăm chỉ hơn, đi từ rất sớm và tìm được nhiều hơn nữa. Những chiếc bao đầy nấm được mang về khiến ai cũng vui, bởi đó là thành quả của một buổi sáng lội rừng, cúi tìm từng cây nấm nhỏ dưới lớp lá tràm.

Điều tôi nhớ nhất về mùa nấm tràm không phải là số tiền bán được hay số lượng nấm hái về, mà là không khí náo nhiệt của những ngày ấy. Cả xóm như cùng thức dậy sớm hơn khi mùa nấm đến. Trời vừa hửng sáng, đã nghe tiếng người gọi nhau chuẩn bị đi rừng. Những chiếc xe đạp, đôi dép lấm đất và những chiếc giỏ nhỏ trở thành hình ảnh quen thuộc mỗi buổi sáng. Ai cũng hy vọng hôm nay sẽ tìm được một khu vực có nhiều nấm. Có khi người này phát hiện trước, gọi người khác lại cùng xem, rồi cả nhóm cùng vui như vừa tìm thấy một kho báu nhỏ trong rừng.

Có những buổi sáng mùa nấm mà đến bây giờ tôi vẫn còn nhớ rất rõ từng cảm giác nhỏ. Khi ấy, trời thường còn hơi se lạnh sau những cơn mưa đêm, mặt đất trong rừng vẫn còn ẩm và mềm dưới từng bước chân. Những giọt nước nhỏ còn đọng trên lá tràm, chỉ cần đi ngang qua là quần áo đôi khi đã bị ướt nhẹ bởi những cành cây thấp. Nhưng chẳng ai quan tâm đến chuyện đó, bởi sự háo hức tìm được nấm đã lấn át tất cả. Chúng tôi đi sâu vào những khu vực quen thuộc, nơi những cây tràm lớn đứng im lặng qua nhiều năm tháng, phía dưới là lớp lá khô dày phủ kín như một tấm thảm tự nhiên. Mỗi lần cúi xuống vạch nhẹ lớp lá, cảm giác hồi hộp lại xuất hiện, vì không biết bên dưới sẽ là đất trống hay một cụm nấm đang ẩn mình.

Nấm tràm thường không mọc riêng lẻ mà có lúc xuất hiện thành từng nhóm nhỏ. Có những chỗ vừa nhìn qua tưởng như chỉ toàn lá khô, nhưng khi quan sát kỹ lại thấy những cây nấm nhỏ đang nhô lên khỏi mặt đất. Chính điều đó khiến việc đi hái nấm trở nên thú vị hơn rất nhiều. Nó giống như một trò chơi tìm kiếm mà phần thưởng là những cây nấm do chính mình phát hiện. Có hôm, một người trong nhóm bất ngờ reo lên vì thấy một khoảng đất có rất nhiều nấm, lập tức những đứa trẻ khác chạy đến xem. Cảm giác vui mừng lúc ấy thật khó diễn tả, bởi với chúng tôi, đó giống như tìm được một món quà quý giá giữa khu rừng quen thuộc.

Những chiếc giỏ nhỏ mang theo ban đầu dần trở nên nặng hơn sau vài giờ. Đôi bàn tay trẻ con khi ấy cứ liên tục hái, đôi lúc dính đầy đất và màu nâu của lá tràm mục. Có lúc mệt, chúng tôi ngồi nghỉ dưới bóng những cây tràm lớn, vừa uống nước vừa nhìn thành quả trong giỏ. Một vài cây nấm trắng nằm xen giữa những cây nấm màu đỏ tím tạo thành một hình ảnh rất đặc biệt. Những thứ tưởng như nhỏ bé ấy lại đem đến niềm vui lớn lao cho những đứa trẻ sống ở vùng quê ngày đó. Không cần những trò chơi hiện đại, chỉ một buổi sáng trong rừng cũng đủ trở thành một kỷ niệm đáng nhớ.

Sau khi hái xong, mọi người thường mang nấm về nhà để phân loại. Những cây nấm được lựa ra cẩn thận, phần nào bán thì để riêng, phần nào giữ lại cho gia đình thì được chuẩn bị theo cách của từng nhà. Nấm đỏ tím thường được thu mua nhiều vì số lượng lớn và dễ tìm thấy trong rừng. Người mua gom nấm lại, sau đó đem về phơi khô và sơ chế để bảo quản lâu hơn. Ngày ấy, chúng tôi chỉ biết công việc của mình là đi hái và mang nấm về bán, còn quá trình phía sau như thế nào thì hầu như không ai trong đám trẻ hiểu rõ. Chỉ nghe người lớn kể lại rằng nấm có vị hơi đắng nên phải qua một số bước xử lý trước khi chế biến thành món ăn.

Đối với những đứa trẻ chúng tôi, điều quan trọng nhất không phải là hiểu hết giá trị của những cây nấm ấy, mà là cảm giác được cùng nhau trải qua những ngày tháng đặc biệt. Mỗi mùa nấm tràm đi qua lại để lại thêm nhiều câu chuyện. Có hôm hái được nhiều, cả nhóm vui vẻ khoe nhau xem ai có giỏ nấm đầy hơn. Có hôm đi cả buổi nhưng không tìm được bao nhiêu, mọi người vẫn cười nói vui vẻ trên đường về. Bởi niềm vui lúc đó không chỉ nằm ở kết quả mà nằm ở chính khoảng thời gian được đi cùng bạn bè, được khám phá khu rừng ngay bên cạnh nhà mình.

Khu rừng tràm ấy đối với chúng tôi khi đó giống như một người bạn thân quen. Nó chứng kiến những buổi sáng chúng tôi chạy nhảy, những lần lấm lem bùn đất, những tiếng cười vang lên dưới những hàng cây cao lớn. Mỗi gốc tràm, mỗi con đường nhỏ trong rừng dường như đều gắn với một câu chuyện riêng. Có những nơi chỉ cần đi ngang qua là tôi lại nhớ đến một lần từng phát hiện rất nhiều nấm, hoặc nhớ đến một người bạn đã cùng mình lang thang cả buổi sáng. Những ký ức ấy không quá lớn lao, nhưng lại có sức sống rất lâu trong tâm trí bởi chúng gắn liền với những năm tháng vô tư nhất của cuộc đời.

Ngày đó, chúng tôi chưa hiểu rằng khu rừng tràm ấy đã tạo nên một hệ sinh thái nhỏ rất đặc biệt. Những cây tràm lâu năm che bóng, những lớp lá rụng tích tụ theo thời gian, những cơn mưa đầu mùa làm đất rừng ẩm ướt, tất cả tạo thành điều kiện để nấm phát triển theo mùa. Thiên nhiên cứ âm thầm vận hành theo cách của riêng mình, năm này qua năm khác, để rồi mỗi mùa mưa lại mang đến những mầm sống mới dưới lớp lá tràm. Đối với người lớn, đó có thể là nguồn thu nhập nhỏ trong năm. Nhưng đối với trẻ con chúng tôi, đó còn là một mùa vui, một mùa của những cuộc hẹn không cần báo trước và những buổi sáng đầy tiếng cười.

Rồi thời gian dần trôi, những đứa trẻ ngày nào cũng lớn lên. Những buổi sáng chạy vào rừng hái nấm dần trở thành ký ức khi mỗi người bắt đầu có những con đường riêng. Khu rừng tràm có thể vẫn còn đó hoặc đã thay đổi theo sự phát triển của cuộc sống, nhưng hình ảnh những hàng tràm cao lớn, lớp lá khô phủ dưới chân và những cây nấm nhỏ sau mưa vẫn luôn nằm trong tâm trí tôi. Mỗi khi nghe ai nhắc đến nấm tràm, tôi không chỉ nhớ đến một loại thực phẩm mà còn nhớ về cả một khoảng trời tuổi thơ.

Mùa nấm tràm ngày ấy không có những điều quá đặc biệt nếu nhìn từ cuộc sống hiện đại. Không có những chuyến đi xa, không có những trải nghiệm đắt tiền, cũng không có những món đồ để lưu giữ làm kỷ niệm. Nhưng chính sự giản dị đó lại khiến nó trở nên quý giá. Một buổi sáng trong rừng, một chiếc giỏ đầy nấm, vài người bạn cùng tuổi và tiếng cười vang giữa những hàng tràm đã tạo nên những ký ức mà nhiều năm sau vẫn không thể thay thế. Đó là khoảng thời gian mà niềm vui đến rất tự nhiên, chỉ cần được chạy nhảy, được khám phá và được cùng nhau làm một điều gì đó.

Có lẽ vì vậy mà mùa nấm tràm luôn giữ một vị trí đặc biệt trong ký ức của tôi. Nó nhắc nhớ về một vùng quê bình dị, về khu rừng tràm vài chục năm tuổi từng nằm sát bên nhà, về những người trong xóm cùng nhau đi hái nấm mỗi khi mùa mưa về. Nó cũng nhắc nhớ về tuổi thơ với những người bạn từng đồng hành trong những buổi sáng đầy háo hức. Dù sau này có đi qua nhiều nơi, thưởng thức nhiều món ăn khác nhau, tôi vẫn tin rằng không có hương vị nào đặc biệt bằng hương vị của ký ức. Và với tôi, mùa nấm tràm chính là một trong những hương vị đẹp nhất của những năm tháng tuổi thơ đã qua.